Ο Ιωάννης Καλυβόπουλος, μέσα από την πολυετή εμπειρία του στους ΓτΚ, χαρτογραφεί την κλιμάκωση της ψυχικής αποσταθεροποίησης μέσα στην πανδημία, θίγοντας τις δυσκολίες και φωτίζοντας τους τρόπους υπερπήδησης τους, με όραμα πάντα, την ευαισθητοποίηση της κοινότητας και την εξάλειψη του στίγματος. Διότι η ψυχιατρική/ ψυχολογική φροντίδα δεν μπορεί να είναι ποτέ αποκομμένη από τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Επιμέλεια: Δήμητρα Αθανασοπούλου

Για όσους αντιμετωπίζουν προβλήματα ψυχικής υγείας, είναι σημαντικό οι υπηρεσίες φροντίδας υγείας να λειτουργούν σε ένα πλαίσιο ανοικτό και προσιτό για όλους, χωρίς στερεότυπα, ενισχύοντας τις δυνατότητες κοινωνικής αλληλεπίδρασης και ένταξης στην κοινότητα.

Σε αυτό το πλαίσιο, οι Γιατροί του Κόσμου επισημαίνουν την αναγκαιότητα ολοκλήρωσης της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης στην Ελλάδα, την αποϊδρυματοποίηση και τον αποστιγματισμό των ατόμων με προβλήματα ψυχικής υγείας που έρχονται αντιμέτωπα με τον κοινωνικό αποκλεισμό ενώ δεν παύουν να διασφαλίζουν τη συνέχεια της στήριξης και της θεραπείας τους, συμπεριλαμβανομένης της ενσωμάτωσης των παραπομπών σε δευτεροβάθμιες και τριτοβάθμιες δομές υγειονομικής περίθαλψης και κοινωνικής πρόνοιας – όταν χρειάζεται – καθώς και την κατάλληλη παρακολούθηση της περίπτωσής τους.

Με το πρόγραμμα Open Minds 21, οι ΓτΚ συνεχίζουν να προωθούν την ψυχική υγεία και την ευεξία στην κοινότητα και να διεκδικούν αλλαγές στον χώρο της ψυχικής υγείας. Ο ψυχολόγος – ψυχοθεραπευτής Ιωάννης Καλυβόπουλος αναλύει τη θέση του στίγματος κατά την περίοδο της πανδημίας και το είδος των προκλήσεων με τις οποίες έρχονται καθημερινά αντιμέτωποι οι εξυπηρετούμενοι και οι επαγγελματίες των ΓτΚ, στο πλαίσιο του προγράμματος που έχει ως στόχο τη συνέχιση παροχής υπηρεσιών ψυχικής υγείας στην κοινότητα, από επαγγελματίες ψυχικής υγείας, για όλους τους ανθρώπους δίχως διακρίσεις. Είναι κοινή παραδοχή πως η προσβασιμότητα των υπηρεσιών ψυχικής υγείας και πρόνοιας είναι πολύ δύσκολη ή ακόμη και αδύνατη για άστεγους, φτωχά νοικοκυριά, πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο. Είναι επίσης ευρέως γνωστό πως είναι διαφορετικές οι ανάγκες του προσφυγικού πληθυσμού από εκείνες του γηγενούς. Γι’ αυτό το λόγο και είναι απαραίτητη η πολιτισμική επάρκεια των επαγγελματικών της ψυχικής υγείας. Το betshop.gr στηρίζει για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά τους Γιατρούς του Κόσμου Ελλάδας σε αυτή την προσπάθεια, διασφαλίζοντας τη λειτουργική και οικονομική ενίσχυση του προγράμματος Open Minds 21, με στόχο να ελαχιστοποιηθεί ο αντίκτυπος πανδημίας Covid19 και να διασφαλιστεί η πρόσβαση σε ολοκληρωμένες υπηρεσίες ψυχικής υγείας και ψυχοκοινωνικής υποστήριξης σε ευάλωτες ομάδες πληθυσμού.

 

Με τι είδους αιτήματα και προκλήσεις έρχεται αντιμέτωπος καθημερινά ένας ψυχολόγος των Γιατρών του Κόσμου που εργάζεται στο πρόγραμμα Open Minds 21;

Λόγω των πολλαπλών εμποδίων στη πρόσβαση στο εθνικό σύστημα υγείας και των δύσκολων κοινωνικο-οικονομικών συνθηκών όπως διαμορφώθηκαν κυρίως τα τελευταία δέκα χρόνια, οι επωφελούμενοι μας, φανερά επηρεασμένοι και δυσκολεμένοι, έρχονται με διάφορα αιτήματα όπως δυσκολίες στις σχέσεις με τους συντρόφους, τους γονείς ή τα παιδιά τους, με σοβαρές ψυχολογικές δυσκολίες, ανεπούλωτα τραύματα από το παρελθόν, για τη διαχείριση μιας σημαντικής προϊούσας ή επικείμενης απώλειας, τη διαχείριση άγχους ή άλλων δύσκολων συναισθημάτων ή και τις δυσκολίες προσαρμογής όταν βρίσκονται σε μία μεταβατική φάση στη ζωή τους. Ειδικότερα, σε σχέση με τον προσφυγικό πληθυσμό και το γενικότερο βίωμα της προσφυγικής εμπειρίας, συμπεριλαμβανομένων των δυσκολιών της πρόσβασης σε κοινωνικές και υγειονομικές υπηρεσίες λόγω έλλειψης πόρων, του στρες της ένταξης, της δημιουργίας κοινωνικών δεσμών και της εύρεσης επαφών, είναι αρκετά πιθανό να αναπτυχθούν πιο σοβαρές ψυχοπαθολογικές καταστάσεις όπως καταθλιπτική διαταραχή, διαταραχή μετατραυματικού στρες, κατάχρηση και εξάρτηση από ουσίες.

 

Ποια είναι η θέση του στίγματος όσον αφορά στην ψυχική νόσο, δεδομένου πως κατά τη διάρκεια της καραντίνας διαταράχθηκε η ψυχική υγεία σημαντικού μέρους του πληθυσμού;

Πολλοί ασθενείς διστάζουν να αναφέρουν στον κοινωνικό κύκλο τους ότι έχουν απευθυνθεί σε ψυχολόγο ή ψυχίατρο για να ζητήσουν βοήθεια ή συμβουλή. Η άγνοια για την ψυχική νόσο σε μεγάλη μερίδα του κοινωνικού συνόλου καθιστά εύκολο το να δημιουργηθούν εικασίες και ψευδείς πληροφορίες ως προς τη φύση του ψυχικού νοσήματος ή των συναισθηματικών δυσκολιών. Πιο συγκεκριμένα το κυρίαρχο κοινωνικο-πολιτισμικό πλαίσιο με τις ταμπέλες που αρέσκεται να τοποθετεί όπως ο «τρελός», ο «παλαβός» ο «σχιζοφρενής» ή ο «ψυχοπαθής», οδηγεί στη δημιουργία ενός αφηγήματος ότι ο άνθρωπος που θα αναζητήσει ψυχολογική ή ψυχιατρική βοήθεια είναι ανεπιθύμητος, δυσάρεστος και προκαλεί προβλήματα. Με την έλευση της πανδημίας Covid-19, δημιουργήθηκε μια ιδιαίτερα στρεσογόνα κατάσταση για τον άνθρωπο. Ο φόβος και το άγχος για μία νόσο μπορεί να είναι αφόρητα και να προκαλέσουν έντονα και δυσφορικά συναισθήματα σε ενήλικες και παιδιά. Οι περισσότερες μελέτες που έγιναν κατά τη διάρκεια της καραντίνας και των απαγορευτικών ανέφεραν αρνητικές ψυχολογικές επιπτώσεις, όπως συμπτώματα μετατραυματικού στρες, σύγχυση και θυμό. Αυτό που προκαλούσε αυξημένα επίπεδα του στρες ήταν η μεγαλύτερη διάρκεια της καραντίνας, οι φόβοι για επικείμενη λοίμωξη, η αναστάτωση, η πλήξη, οι ανεπαρκείς προμήθειες, η ανεπαρκής πληροφόρηση, οι οικονομικές δυσκολίες και απώλειες καθώς και το στίγμα της ασθένειας. Άλλοι στρεσογόνοι παράγοντες υπήρξαν η έλλειψη κοινωνικών υποστηρικτικών σχέσεων, η έλλειψη ζωτικού προσωπικού χώρου κατά τη διάρκεια της καραντίνας, οι προσωπικές διαμάχες και οι ενδοοικογενειακές συγκρούσεις καθώς και η συγκατοίκηση με άτομα που ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου. Εδώ αξίζει να αναφερθεί, η ψυχολογική υποστήριξη που παρείχαμε σε πολλούς ηλικιωμένους και ηλικιωμένες της περιφέρειας Αττικής κατά τη διάρκεια της πανδημίας όντας αρκετά απομονωμένοι και φοβισμένοι, βιώνοντας μια περίοδο υψηλού άγχους και αγωνίας είτε λόγω του κινδύνου έκθεσης στον ιό είτε λόγω της έλλειψης υποστηρικτικού δικτύου εξαιτίας της καραντίνας και της απαγόρευσης μετακινήσεων. Όλα αυτά εκτόξευσαν την ανάγκη του κόσμου να απευθυνθεί σε ειδικούς ψυχικής υγείας ή σε κατάλληλες τηλεφωνικές γραμμές ψυχολογικής στήριξης/βοήθειας που είχαν σχεδιαστεί για το λόγο αυτό. Θα έλεγα ότι το στίγμα για τις ψυχολογικές δυσκολίες ή προκλήσεις κάμφθηκε και φυσιολογικοποιήθηκε η ανάγκη για στήριξη αλλά αναδύθηκε περισσότερο το στίγμα να νοσήσει κάποιος ή κάποια με κορωνοϊό.

 

mdmgreece---6052

 

Κλείνουμε την πόρτα στο στίγμα και επικεντρωνόμαστε στο πως συνεργατικά θα δημιουργηθεί μια βαθιά αυθεντική σχέση που θα λειτουργήσει θεραπευτικά.

 

Πως έχει κλιμακωθεί η ψυχική κατάσταση του προσφυγικού πληθυσμού -ο οποίος έφερε ήδη ένα τραύμα- κατά τη διάρκεια της πανδημίας;

Οι πρόσφυγες και οι αιτούντες άσυλο ενδέχεται να αντιμετωπίζουν την τρέχουσα κρίση ιδιαίτερα έντονα. Πολλοί άνθρωποι που έχουν υποστεί δίωξη ή εκπατρισμό, συγκρούσεις (συμπεριλαμβανομένου του πολέμου) ή τραυματικές εμπειρίες στο παρελθόν, η άφιξη μιας άλλης περιόδου αβεβαιότητας ή ανασφάλειας μπορεί να προκαλέσει ακόμα μεγαλύτερη δυσφορία. Οι φιλίες, τα υποστηρικτικά δίκτυα και η ρουτίνα της καθημερινής ζωής μπορεί να είναι σχετικά πρόσφατα σχηματισμένα και η αναστάτωση που προκαλείται είναι ιδιαίτερα δύσκολη στη διαχείριση. Για εκείνους που έχουν ήδη βιώσει μια αίσθηση αποξένωσης, ο περιορισμός και η απαγόρευση μετακίνησης μπορεί να έχει εντείνει τα συναισθήματα απομόνωσης. Για μερικούς ανθρώπους, ακόμη και οι πρακτικές ανησυχίες ή έγνοιες που σχετίζονται με το καθεστώς στέγασης ή ένταξης ενδέχεται να επιταχύνουν μια κατάσταση κρίσης ακόμη περισσότερο. Επιπλέον, η δυσχερής επαφή και επικοινωνία με φίλους ή την οικογένεια που βρίσκεται μακριά μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένες ανησυχίες σχετικά με το πώς αντιμετωπίζουν οι χώρες καταγωγής τους την κρίση. Από την άλλη πλευρά, προηγούμενες εμπειρίες δυσκολιών ή αντίξοων συνθηκών μπορεί να έχουν οδηγήσει ορισμένους πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο να αναπτύξουν ικανότητες ανθεκτικότητας και αντιμετώπισης που θα τους επιτρέψουν να διαχειριστούν καλύτερα την τρέχουσα κατάσταση. Αν και δεν έχουν όλοι οι πρόσφυγες και οι αιτούντες άσυλο προβλήματα ψυχικής υγείας (συμπεριλαμβανομένης της διαταραχής μετατραυματικού στρες), η διεθνής έρευνα δείχνει ότι υπάρχει αυξημένος κίνδυνος δυσκολιών ψυχικής υγείας και αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τα παιδιά τα οποία είτε δεν παρακολουθούν τυπική εκπαίδευση είτε αναγκάστηκαν να σταματήσουν εξαιτίας της πανδημίας.

 

Βάσει της μέχρι τώρα εμπειρίας σας ποια είναι τα μεγαλύτερα εμπόδια που συναντάτε στην προσπάθεια αποστιγματισμού της ψυχικής νόσου και με ποιο τρόπο προσπαθείτε να τα ξεπεράσετε;

Παρά το γεγονός ότι έχει υπάρξει εξορθολογισμός των αντιλήψεων, πρόοδος της επιστημονικής σκέψης, υποχώρηση προηγούμενων νοητικών σχημάτων αντίληψης και ερμηνείας του κόσμου αλλά και μεγαλύτερη εξοικείωση του πληθυσμού σε όρους ψυχικής υγείας, το πεδίο της ψυχικής υγείας διατηρεί ακόμα αρκετές προκαταλήψεις και φόβους. Ο άνθρωπος που φέρει τη «σφραγίδα» της ψυχικής ασθένειας αντιμετωπίζεται με φόβο και δυσπιστία με αποτέλεσμα να μπλοκάρεται η προσπάθειά του για μια αξιοπρεπή και αυτόνομη διαβίωση στη κοινωνία υποβαθμίζοντας τη ποιότητα ζωής του. Η κοινή γνώμη, το κυρίαρχο πολιτισμικό πλαίσιο (συμπεριλαμβανομένης και της θρησκείας), τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης είναι διαστάσεις που ενισχύουν τον στιγματισμό και τον καθιστούν ένα παγκόσμιο και διαχρονικό φαινόμενο. Μέσω του προγράμματος Open Minds 21 υποδεχόμαστε τα αιτήματα για ψυχολογική ή ψυχιατρική υποστήριξη αποκρινόμενοι με ανθρώπινο και υποστηρικτικό τρόπο, αγκαλιάζοντας τη διαφορετικότητα και επενδύοντας στο ξεχωριστό δυναμικό κάθε ανθρώπου. Κλείνουμε την πόρτα στο στίγμα και επικεντρωνόμαστε στο πως συνεργατικά θα δημιουργηθεί μια βαθιά αυθεντική σχέση που θα λειτουργήσει θεραπευτικά. Επιπλέον, προσπαθούμε μέσα από θεματικές συζητήσεις με άλλους φορείς και υπηρεσίες να επικοινωνήσουμε την προσέγγισή μας και να αναδείξουμε το μοίρασμα εμπειριών και πρακτικών ως τρόπο αντιμετώπισης προκλήσεων και πλαισίωσης των αναγκών είτε αφορά επαγγελματίες είτε ωφελούμενους. Το να αφηγείσαι και να αποκαλύπτεις την ευαλωτότητά σου, πράγμα που χρειάζεται να αποδεχτείς όταν μιλάμε για τη ψυχική υγεία, τότε στέκεσαι απέναντι στο θέμα αυτό με σεβασμό και ανθρωπιά. Το φέρνεις απέναντί σου και το φοβάσαι λιγότερο. Αυτή η συμπονετική οπτική νομίζω είναι το πιο αποτελεσματικό φάρμακο για το στίγμα. Τέλος, εξίσου σημαντικές ενέργειες για τον αποστιγματισμό είναι δράσεις ευαισθητοποίησης της κοινότητας σε θέματα ψυχικής υγείας, εκπαιδευτικά προγράμματα στη σχολική κοινότητα και η συνεργασία με τα ΜΜΕ για διάχυση της πληροφορίας στη κοινότητα χρησιμοποιώντας επικοινωνιακό και ενημερωτικό υλικό.

Κατά πόσο επιτυγχάνονται οι στόχοι του προγράμματος και ποιος ο ρόλος της κοινωνίας των πολιτών στο δικό σας έργο;

Αρχικά νιώθουμε τυχεροί που έχουμε την υποστήριξη για να υλοποιούμε ένα τέτοιο πρόγραμμα. Η ανατροφοδότηση που λαμβάνουμε είτε από τους λήπτες των υπηρεσιών μας είτε από τους φορείς και τις οργανώσεις που έχουμε συνεργαστεί ως τώρα μαρτυρούν ότι κινούμαστε στον αρχικό μας σχεδιασμό και χαιρόμαστε που το πρόγραμμα αποτελεί ένα φάρο ελπίδας για ανθρώπους που έχουν δοκιμαστεί σκληρά στη ζωή τους αλλά και το τελευταίο διάστημα της πανδημίας. Είναι ταυτόχρονα συγκινητικό όταν ο χώρος μας, τα γραφεία μας λειτουργούν ως μια ασφαλή βάση για να αποκατασταθούν δυσκολίες ή τραύματα του παρελθόντος και να φωτίσουν το δρόμο σε μια διαδρομή αναδόμησης αλλά και αποδοχής πυρηνικών κομματιών του εαυτού. Τέλος, αξίζει να αναφερθεί η συμβολή και η υποστήριξη άλλων οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών που συνεργαζόμαστε σε επίπεδο παραπομπών αλλά και ανάδειξης των προκλήσεων που ανακύπτουν ώστε συντονισμένα να προασπίζουμε τα δικαιώματα και τις ανάγκες των πιο ευάλωτων και αδύναμων συνανθρώπων μας.

 

Εάν εσείς – ή κάποιος που γνωρίζετε – νιώθετε την ανάγκη για να μιλήσετε με έναν ειδικό του Open Minds 21, καλέστε στο 210.32.13.150, Δευτέρα με Παρασκευή, από τις 9:00 έως τις 17:00. 

Sponsors
Το Betshop.gr στηρίζει τους Γιατρούς του Κόσμου Ελλάδας, διασφαλίζοντας τη λειτουργική και οικονομική ενίσχυση του προγράμματος OpenMinds 21, για τη συνέχιση παροχής υπηρεσιών ψυχικής υγείας στην κοινότητα, από επαγγελματίες ψυχικής υγείας, σε ένα πλαίσιο αξιοπρέπειας και αποδοχής για όλους τους ανθρώπους δίχως διακρίσεις.
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

©MdM-Greece---144230-1