Άγης Τερζίδης | Παιδίατρος, Γενικός Γραμματέας Δ.Σ Γιατρών του Κόσμου

 

17 Οκτωβρίου | Διεθνής Ημέρα για την Εξάλειψη της Φτώχειας

Κάθε βήμα που απομακρύνει τον άνθρωπο από την πρόσβαση στα βασικά και αυτονόητα αγαθά εκθέτει ολοένα και περισσότερο το σώμα στην αδηφαγία της ασθένειας, σωματικής ή ψυχικής.

 

Συνοδοιπορώντας με τον άνθρωπο σχεδόν σε κάθε περίοδο της ιστορίας του, η φτώχεια αποτελεί μια διαρκή, επιτακτική πρόκληση για την ευημερία των λαών. Αενάως παρούσα, εμφιλοχωρεί στην αστάθεια του χρόνου και την ευθραυστότητα του χώρου, με μάρτυρα, πρώτα από όλα, τον ίδιο.

Ως έννοιες, η υγεία και η φτώχεια συνδέονται με άρρηκτους δεσμούς και συνδιαλέγονται σε κάθε επίπεδο. Στις “αντικειμενικές” διαστάσεις της φτώχειας περιλαμβάνονται η έλλειψη υλικών πόρων, το μικρό προσδόκιμο ζωής, ο αναλφαβητισμός, ο κοινωνικός αποκλεισμός και η ασθένεια. Σε αυτές προστίθενται και οι “παράπλευρες” όπως η αορατότητα, η απομόνωση, η εξάρτηση κάθε μορφής, η αυτοκτονικότητα, ο πόνος, η απάθεια, η αποξένωση.1 Το σχετικό Θεματολόγιο των Ηνωμένων Εθνών για τη βιώσιμη ανάπτυξη με ορίζοντα το 2030 (Sustainable Development Goals) θέτει ως πρώτο και βασικό άξονά του την εξάλειψη της ακραίας φτώχειας στον κόσμο2 αναγνωρίζοντας ότι η καλύτερη υγεία συμβάλλει στην υψηλότερη παραγωγικότητα σε όλα τα στάδια της ζωής. Η κοινωνικοποιημένη αντίληψη περί υγείας, την οποία ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ορίζει ως «πλήρη σωματική, ψυχική και κοινωνική ευεξία του ατόμου και όχι μόνο η απουσία νόσου ή αναπηρία3 δίνει έμφαση στις κοινωνικές και άλλες οικονομικές, πολιτισμικές, συμπεριφορικές παραμέτρους, που επηρεάζουν την τελευταία, ενισχύοντας την αλληλεξάρτηση μεταξύ υγείας και κοινωνίας.

Oι λεγόμενοι “κοινωνικοί προσδιοριστές της υγείας” συνθέτουν θεμελιώδη έννοια για τις δράσεις που αναπτύσσονται σε επίπεδο δημόσιας υγείας παγκοσμίως4.Σε χώρες με χαμηλή ή μέση ανάπτυξη, όταν οι κοινωνικές ανισότητες παραμένουν υψηλές και η ένδεια επηρεάζει ατομικά ή συλλογικά τις ανισότητες στην υγεία και την πρόσβαση σε βασικά αγαθά που την προάγουν, όπως πόσιμο νερό, επαρκής σίτιση και κατάλληλες συνθήκες διαβίωσης, παρουσιάζεται αντίστοιχα αύξηση των ποσοστών νοσηρότητας και θνησιμότητας στα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα και τις περισσότερο ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες, όπως γυναίκες και παιδιά. Οι δείκτες υγείας, εκτός από χαμηλό προσδόκιμο, συνηγορούν στην αύξηση των μεταδοτικών ασθενειών, την ελάχιστη κάλυψη σε ιατροφαρμακευτική περίθαλψη αναφορικά με συγκεκριμένες ομάδες πληθυσμού, καθώς και την επιδείνωση της σωματικής και ψυχικής υγείας των τελευταίων5. Η υποβάθμιση της δημόσιας υγείας αποτελεί την άλλη όψη του νομίσματος μιας φτωχοποιημένης κοινωνίας. Η ευαλωτότητα συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων υποδαυλίζει το χάσμα πρόσβασής τους σε μονάδες υγείας, παραχρήμα ενισχύοντας την αδυναμία πρόληψης και προστασίας τους, τροφοδοτώντας διαρκώς το αδιέξοδο που ορίζει ο φαύλος κύκλος της φτώχειας. Η έλλειψη των κατάλληλων πόρων καθηλώνει πληθυσμούς στην αορατότητα, καθιστώντας την πρόσβαση στη δημόσια υγεία αδύνατη. Κάθε βήμα που απομακρύνει τον άνθρωπο από την πρόσβαση στα βασικά και αυτονόητα αγαθά (περίθαλψη, τροφή, στέγη, ένδυση, εκπαίδευση) εκθέτει ολοένα και περισσότερο το σώμα στην αδηφαγία της ασθένειας, σωματικής ή ψυχικής.

Σήμερα, περίπου το 10% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει σε συνθήκες άκρατης φτώχειας, επιβιώνει δηλαδή με λιγότερο από 1,25 δολάρια ημερησίως, σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιοποιεί ο ΟΗΕ6. Η Παγκόσμια Τράπεζα υπολογίζει ότι ένα ποσοστό άνω του 40% των ανθρώπων που ζουν σε απόλυτη ένδεια παγκοσμίως εντοπίζεται σε οικονομίες που πλήττονται από ευθραυστότητα, συγκρούσεις και βία – και ο αριθμός αυτός αναμένεται να αυξηθεί στο 67% την επόμενη δεκαετία7. Καθοριστικός υπήρξε και ο ρόλος της πρόσφατης πανδημίας, η οποία φαίνεται ότι ωθεί ακόμα 70εκ. ανθρώπους στα όρια της άκρατης φτώχειας.

Τα παραπάνω νούμερα αποδεικνύουν με τραγική ωμότητα και κυνισμό ότι οι ενδεείς δεν κατοικούν “εκεί έξω”, στην Υποσαχάρια Αφρική ή τη Νότια Ασία, όπου συγκεντρώνεται η συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων που ζουν σε συνθήκες απόλυτης φτώχειας8 αλλά και στον αστικό ιστό. Ανάμεσά μας. Πρόκειται για τις περιθωριοποιημένες ομάδες πληθυσμού που διαβιούν σαν σκιές στις πόλεις και πολύ συχνά τους προσπερνάμε σαν να είναι αόρατοι. Η πρόσβασή τους στο σύστημα δημόσιας υγείας είναι συχνά αδύνατη, η διακινδύνευσή τους σχεδόν βεβαία. Η ασθενής υγεία υπονομεύει την πρόσβαση στην εργασία και αντιστρόφως. Και όσο ο κοινωνικός αποκλεισμός επιδεινώνει την καλή κατάσταση του οργανισμού, τόσο εκείνος αδυνατεί να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της οικονομίας.

Είναι επομένως πρόδηλο ότι στοχευμένες δράσεις για την καταπολέμηση της φτώχειας θα οδηγήσουν συστηματικά και μακροπρόθεσμα στη βελτίωση των συνθηκών για την καλύτερη υγεία των ευάλωτων ομάδων που πλήττονται από την πρώτη. Σε μια διαλεκτική που θα καταστήσει τις δράσεις για την ενίσχυση ενός συμπεριληπτικού συστήματος δημόσιας υγείας επωφελείς και για την ανάταση του βιοτικού επιπέδου των ομάδων αυτών. Απαιτούνται πολιτικές πρόληψης, παρέμβασης και ορθής αντιμετώπισης. Η αναγκαιότητα έγκαιρης και αποτελεσματικής υποστήριξης αποτελεί μέγιστη πρόκληση για έναν Κόσμο που εν τοις πράγμασι αγωνιά για την ευημερία του συνόλου, την αξιοπρέπεια και διατήρηση ενός ικανού βιοτικού επιπέδου. Απαιτεί έργο, απαλλαγμένο από τα όποια ευχολόγια, δημιουργίας εντυπώσεων και χειρισμούς επικοινωνιακού χαρακτήρα. Μα πάνω από όλα, απαιτεί κάποιους να συνηγορούν, και να βρίσκονται εκεί, όπου υπάρχουν άνθρωποι.

Οι Γιατροί του Κόσμου προασπίζουμε το δικαίωμα του κάθε ανθρώπου στο βασικό του, ανθρώπινο δικαίωμα: την ανεμπόδιστη πρόσβαση στην υγεία. Με κάθε τρόπο, απευθυνόμενοι στο σύνολο των ευπαθών ομάδων που, περιθωριοποιημένες και σε οδυνηρή αντιδιαστολή με την “κανονικότητα”, την κυρίαρχη ερμηνεία του κόσμου, αδυνατούν να κάνουν χρήση των υπηρεσιών υγείας και χρειάζονται ιατρική περίθαλψη. Το έργο των ΓτΚ αγκαλιάζει κάθε μορφής ευαλωτότητα, από τον άστεγο και άνεργο έως τον πρόσφυγα και τον περιθωριοποιημένο ψυχικά ασθενή. Τους ανέστιους ανηλίκους, τους ουσιοεξαρτώμενους, τις γυναίκες σε κίνδυνο βίας και τις φτωχές μονογονεϊκές οικογένειες. Με τα προγράμματα μας και τις συντονισμένες παρεμβάσεις σε μέρη της επικράτειας αλλά και του εξωτερικού όπου παρίσταται ανάγκη, οι ΓτΚ υποστηρίζουμε με κάθε τρόπο τις ευπαθείς ομάδες πληθυσμού του κόσμου. Στην ουσία της δράσης μας εδράζει στο ενδιαφέρον για τον άνθρωπο και τη διατήρηση της σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής του ευεξίας».

 

 

Παραπομπές

1. Vollman William Φτωχοί άνθρωποι (μτφρ. Γιώργος Κυριαζής, εκδ. Κέδρος)

4. Islam M. M. (2019). Social Determinants of Health and Related Inequalities: Confusion and Implications. Frontiers in public health, 7, 11. https://doi.org/10.3389/fpubh.2019.00011

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

DSC_0068